Atharvaveda — Book 13. in English
A collection of hymns, prayers, charms, and ritual verses in twenty books. Translation: Ralph T.H. Griffith (1895-1896).
English translation from the cited public-domain edition. Devanagari may be generated from aligned IAST; verify recensional details before ritual use. Study meanings in the interactive app are derived from the English and are not traditional Sanskrit commentary.
- Atharvaveda 13.1: Hymn 1. The glorification of Rohita, a form of Fire and of the Sun
- Atharvaveda 13.2: Hymn 2. The glorification of the Sun as Āditya, Sūrya and Rohita
- Atharvaveda 13.3: Hymn 3. A glorification of Rohita. with a malediction on the man who wrongs a Brāhman
- Atharvaveda 13.4: Hymn 4. A glorification of the Sun as the only Deity
Atharvaveda 13.1 — Hymn 1. The glorification of Rohita, a form of Fire and of the Sun
1. Rise, Mighty One, who liest in the waters, and enter this thy fair and glorious kingdom. Let Rohita who made this All uphold thee carefully nurtured for supreme dominion.
2. The strength that was in waters hath ascended. Mount o'er the tribes which thou hast generated. Creating Soma, waters, plants and cattle, bring hitherward both quadrupeds and bipeds.
3. Ye Maruts, strong and mighty, sons of Prisni, with Indra for ally crush down our foemen. Let Rohita, ye bounteous givers, hear you, thrice-seven Maruts who delight in sweetness!
4. Up to the lap of births, to lofty places, hath Rohita, the germ of Dames, ascended. Conjoined with these he found the six realms: seeing his way in front here he received the kingship.
5. For thee hath Rohita obtained dominion, scattered thine ene- mies, become thy safeguard. So by the potent Sakvaris let Heaven and Earth be milked to- yield thee all thy wishes.
6. Rohita gave the Earth and Heavens their being. There Para- meshthin held the cord extended. Thereon reposeth Aja Ekapāda. He with his might hath stab- lished Earth and Heaven.
7. Rohita firmly stablished Earth and Heaven: by him was ether fixt by him the welkin. He measured out mid air and all the regions: by him the Gods found life that lasts for ever.
8. Arranging shoots, springs, Rohita considered this Universe in all its forms and phases. May he, gone up to heaven with mighty glory, anoint thy sov- ranty with milk and fatness.
9. Thy risings up, thy mountings and ascensions wherewith thou fillest heaven and air's mid-region— By prayer for these, by milk of these, increasing, in Rohita's kingdom watch, among his people.
10. The tribes thy heat produced have followed hither the Calf and Gāyatri, the strain that lauds him. With friendly heart let them approach to serve thee, and the Calf Rohita come with his mother.
11. Erected, Rohita hath reached the welkin, wise, young, creating every form and figure. Agni, refulgent with his heightened lustre, in the third realm hath brought us joy and gladness.
12. Thousand-horned Bull, may Jātavedas, worshipped with butter, balmed with Soma, rich in heroes, Besought, ne'er quit me; may I ne'er forsake thee. Give me abundant men and herds of cattle.
13. Rohita is the sire and mouth of worship: to him with voice, ear, heart I pay oblation. To Rohita come Gods with joyful spirit. May he by risings raise me till I join him.
14. Rohita ordered sacrifice for Visvakarman: thence have I obta- ined this strength and energy. May I proclaim thee as my kin over the greatness of the world.
15. On thee have mounted Brihatī and Pankti. and Kakup with great splendour, Jātavedas! The cry of Vashat with the voice uplifted and Rohita with seed on thee have mounted.
16. He goes into the womb of earth, he robes himself in heaven and air. He on the Bright One's station hath reached heavenly light and all the worlds.
17. To us, Vāchaspati, may Earth be pleasant, pleasant our dwelling, pleasant be our couches. Even here may Prāna be our friend: may Agni, O Parameshthin give thee life and splendour.
18. And those, Vāchaspati, our own five seasons, sacred to Visva- karman their creator. Even here our friend be Prāna: Parameshthin, may Rohita vouchsafe the life and splendour.
19. Breed, O Vāchaspati, joy and understanding, kine i n our stall and children in our consorts. Even here may Prāna be our friend: may Agni, O Parameshthin, give thee life and splendour.
20. With splendour let God Savitar, and Agni, with splendour Mitra, Varuna invest thee. Treading down all Malignities, come hither. Pleasant and' glorious hast thou made this kingdom.
21. Rohita, car-borne by a speckled leader, thou, pouring water,. goest on in triumph.
22. Golden, refulgent, lofty is the Lady, Rohinī, Rohita's devoted Consort. Through her may we win various spoil and booty, through her be conquerors in every battle.
23. Rohita's seat is Rohinī before us: that is the path the speckled Mare pursueth. Kasyapas and Gandharvas lead her upward, and heavenly sages ever watch and guard her,
24. Sūrya's bay steeds refulgent and immortal draw the light-rolling. chariot on for ever. Drinker of fatness, Rohita, resplendent, hath entered into various-coloured heaven,
25. Rohita, Bull whose horns are sharply pointed, superior of Agni and of Sūrya, He who supports the sundered earth and heaven,—from him the Gods effect their own creations.
26. Rohita rose to heaven from mighty ocean, Rohita rose and clomb all steeps and rises.
27. Prepare the Milky One who teems with fatness: she is the Gods' never-reluctant milch-cow. Indra drink Soma: ours be peace and safety. Let Agni lead the laud, and chase our foemen.
28. Both kindling and inflamed, adored with butter and enhanced thereby. May conquering Agni, conqueror of all, destroy mine enemies.
29. Let him smite down in death and burn the foeman who attacketh me. Our adversaries we consume through Agni the Carnivorous.
30. Beat them down, Indra, with thy bolt, beat them down, mighty with thine arm. I through the energy and force of Agni have secured my foes.
31. Cast down our foes beneath our feet, O Agni. Brihaspati, oppress our rebel kinsman. Low let them fall, O Indra-Agni. Mitra-Varuna, powerless to show their anger.
32. Ascending up on high, O God. O Sūrya, drive my foes away. Yea, beat them backward with the stone: to deepest darkness let them go.
33. Calf of Virāj, the Bull of prayers and worship, whitebacked, he hath gone up to air's mid-region. Singing, they hymn the Calf, with gifts of butter: him who is Brahma they exalt with Brahma.
34. Rise up to earth, rise up to heaven above it; rise up to opulence, rise up to kingship. Rise up to offspring, rise to life immortal; rise, and with Rohita unite thy body.
35. With all the Gods who circle round the Sun, upholding royal sway, With all of these may Rohita accordant, give sovranty to thee with friendly spirit.
36. Cleansed by prayer, sacrifices bear thee upward: bay coursers, ever travelling, convey thee. Thy light shines over sea and billowy ocean.
37. Rohita, conqueror of cows and riches and gathered spoil, is heaven's and earth's upholder. Over earth's greatness would I tell my kinship with thee who hast a thousand births and seven.
38. A glorious sight to beasts and men, thou goest glorious to the regions and mid-regions. On earth's, on Aditi's bosom, bright with glory. Fain would I equal Savitar in beauty.
39. Thou, yonder, knowest all things here, when here thou knowest what is there. From here men see the sphere of light, Sūrya profoundly wise in heaven.
40. A God, thou injurest the Gods: thou movest in the ocean's depth. Men kindle common Agni: him only the higher sages know.
41. Beneath the upper realm, above this lower, bearing her Calf at foot, the Cow hath risen Whitherward, to what place hath she departed? Where doth she calve? Not in this herd of cattle.
42. She hath become one-footed or two-footed, four-footed, or eight-footed or nine-footed, This universe's thousand-syllabled Pankti Oceans flow forth from her in all directions.
43. Rising to heaven, immortal, hear my calling. Cleansed by prayer, sacrifices bear thee upward. Bay coursers, ever on the road, convey thee.
44. This, O Immortal One, I know of thee, thy progress to the sky thy dwelling-place in loftiest heaven.
45. Beyond the sky, beyond the Earth looks Sūrya, and beyond the floods. The single eye of all that is; to mighty heaven hath he arisen.
46. The earth was made his altar, and the wide expanses were the fence. There Rohita established both these Agnis, fervent heat and cold.
47. He stablished heat and cold, he made the mountains sacrificial posts. Then both the Agnis, Rohita's who found celestial light, with rain for molten butter, sacrificed.
48. Rohita's Agni-his who found heaven's light-is kindled with the prayer. From him the heat, from him the cold, from him the sacrifice was born.
49. Both Agins-Rohita's who found the light of heaven—made strong by prayer, Waxing by prayer, adored with prayer, by prayer enkindled, sacrificed.
50. One is deposited in Truth, one kindled in the waters: both Agnis of Rohita who found the light are set aflame with prayer.
51. That decked by Wind, and that prepared by Indra Brāhman- aspati, Agnis of Rohita who found light, prayer-enkindled, sacrificed.
52. Rohita made the earth to be his altar, heaven his Dakshinā. Then heat he took for Agni, and with rain for molten butter he created every living thing.
53. The earth became an altar, heat was Agni, and the butter rain. There Agni made, by song and hymn, these mountains rise and stand erect.
54. Then, having made the hills stand up, Rohita spake to Earth, and said: In thee let every thing be born, what is and what is yet to be.
55. This sacrifice, the first of all, the past, the present, had its birth. From that arose this universe, yea, all this world of brightness, brought by Rohita the heavenly Sage.
56. If thou should kick a cow, or by indecent act offend the Sun, Thy root I sever; nevermore mayst thou cast shadow on the ground.
57. Thou who, between the fire and me, passest across the line of shade. Thy root I sever: nevermore mayst thou cast shadow on the ground.
58. Whoe'er he be who, Sūrya, God! comes between thee and me to-day, On him we wipe away ill-dream, and troubles, and impurity.
59. Let us not, Indra, leave the path, the Soma-presser's sacrifice. Let not malignities dwell with us.
60. May we obtain, completely wrought, the thread spun out tc reach the Gods, That perfecteth our sacrifice.
Sanskrit and transliteration
Sanskrit
1. उदेहि वाजिन् यो अप्स्व् अन्तर् इदं राष्ट्रं प्र विश सूनृतावत् । यो रोहितो विश्वम् इदं जजान स त्वा राष्ट्राय सुभृतं बिभर्तु ॥1॥ 2. उद् वाज आ गन् यो अप्स्व् अन्तर् विश आ रोह त्वद्योनयो याः । सोमं दधानो ऽप ओषधीर् गाश् चतुष्पदो द्विपद आ वेशयेह ॥2॥ 3. यूयम् उग्रा मरुतः पृश्निमातर इन्द्रेण युजा प्र मृणीत शत्रून् । आ वो रोहितः शृणवत् सुदानवस् त्रिषप्तासो मरुतः स्वादुसंमुदः ॥3॥ 4. रुहो रुरोह रोहित आ रुरोह गर्भो जनीनां जनुषाम् उपस्थम् । ताभिः संरब्धम् अन्व् अविन्दन् षड् उर्वीर् गातुं प्रपश्यन्न् इह राष्ट्रम् आहाः ॥4॥ 5. आ ते राष्ट्रम् इह रोहितो ऽहार्षीद् व्य् आस्थन् मृधो अभयं ते अभूत् । तस्मै ते द्यावापृथिवी रेवतीभिः कामं दुहाताम् इह शक्वरीभिः ॥5॥ 6. रोहितो द्यावापृथिवी जजान तत्र तन्तुं परमेष्ठी ततान । तत्र शिश्रिये ऽज एकपादो ऽदृंहद् द्यावापृथिवी बलेन ॥6॥ 7. रोहितो द्यावापृथिवी अदृंहत् तेन स्व स्तभितं तेन नाकः । तेनान्तरिक्षं विमिता रजांसि तेन देवा अमृतम् अन्व् अविन्दन् ॥7॥ 8. वि रोहितो अमृशद् विश्वरूपं समाकुर्वाणः प्ररुहो रुहश् च । दिवं रूढ्वा महता महिम्ना सं ते राष्ट्रम् अनक्तु पयसा घृतेन ॥8॥ 9. यास् ते रुहः प्ररुहो यास् त आरुहो याभिर् आपृणासि दिवम् अन्तरिक्षम् । तासां ब्रह्मणा पयसा ववृधानो विशि राष्ट्रे जागृहि रोहितस्य ॥9॥ 10. यस् ते विशस् तपसः संबभूवुर् वत्सं गायत्रीम् अनु ता इहागुः । तास् त्वा विशन्तु मनसा शिवेन संमाता वत्सो अभ्य् एतु रोहितः ॥10॥ {1} 11. ऊर्ध्वो रोहितो अधि नाके अस्थाद् विश्वा रूपाणि जनयन् युवा कविः । तिग्मेनाग्निर् ज्योतिषा वि भाति तृतीये चक्रे रजसि प्रियाणि ॥11॥ 12. सहस्रशृङ्गो वृषभो जातवेदा घृताहुतः सोमपृष्ठः सुवीरः । मा मा हासीन् नाथितो नेत् त्वा जहानि गोपोषं च मे वीरपोषं च धेहि ॥12॥ 13. रोहितो यज्ञस्य जनिता मुखं च रोहिताय वाचा श्रोत्रेण मनसा जुहोमि । रोहितं देवा यन्ति सुमनस्यमानाः स मा रोहैः सामित्यै रोहयतु ॥13॥ 14. रोहितो यज्ञं व्य् अदधाद् विश्वकर्मणे तस्मात् तेजांस्य् उप मेमान्य् आगुः । वोचेयं ते नाभिं भुवनस्याधि मज्मनि ॥14॥ 15. आ त्वा रुरोह बृहत्य् उत पङ्क्तिर् आ ककुब् वर्चसा जातवेदः । आ त्वा रुरोहोष्णिहाक्षरो वषट्कार आ त्वा रुरोह रोहितो रेतसा सह ॥15॥ 16. अयं वस्ते गर्भं पृथिव्या दिवं वस्ते ऽयम् अन्तरिक्षम् । अयं ब्रध्नस्य विष्टपि स्वर् लोकान् व्य् आनशे ॥16॥ 17. वाचस् पते पृथिवी नः स्योना स्योना योनिस् तल्पा नः सुशेवा । इहैव प्राणः सख्ये नो अस्तु तं त्वा परमेष्ठिन् पर्य् अग्निर् आयुषा वर्चसा दधातु ॥17॥ 18. वाचस् पत ऋतवः पञ्च ये नौ वैश्वकर्मणाः परि ये संबभूवुः । इहैव प्राणः सख्ये नो अस्तु तं त्वा परमेष्ठिन् परि रोहित आयुषा वर्चसा दधातु ॥18॥ 19. वाचस् पते सौमनसं मनश् च गोष्ठे नो गा जनय योनिषु प्रजाः । इहैव प्राणः सख्ये नो अस्तु तं त्वा परमेष्ठिन् पर्य् अहम् आयुषा वर्चसा दधातु ॥19॥ 20. परि त्वा धात् सविता देवो अग्निर् वर्चसा मित्रावरुणाव् अभि त्वा । सर्वा अरातीर् अवक्रामन्न् एहीदं राष्ट्रम् अकरः सुनृतावत् ॥20॥ {2} 21. यं त्वा पृषती रथे प्रष्टिर् वहति रोहित । शुभा यासि रिणन्न् अपः ॥21॥ 22. अनुव्रता रोहिणी रोहितस्य सूरिः सुवर्णा बृहती सुवर्चाः । तया वाजान् विश्वरूपां जयेम तया विश्वाः पृतना अभि ष्याम ॥22॥ 23. इदं सदो रोहिणी रोहितस्यासौ पन्थाः पृषती येन याति । तां गन्धर्वाः कश्यपा उन् नयन्ति तां रक्षन्ति कवयो ऽप्रमादम् ॥23॥ 24. सूर्यस्याश्वा हरयः केतुमन्तः सदा वहन्त्य् अमृताः सुखं रथम् । घृतपावा रोहितो भ्राजमानो दिवं देवः पृषतीम् आ विवेश ॥24॥ 25. यो रोहितो वृषभस् तिग्मशृङ्गः पर्य् अग्निं परि सूर्यं बभूव । यो विष्टभ्नाति पृथिवीं दिवं च तस्माद् देवा अधि सृष्टीः सृजन्ते ॥25॥ 26. रोहितो दिवम् आरुहन् महतः पर्य् अर्णवात् । सर्वो रुरोह रोहितो रुहः ॥26॥ 27. वि मिमीष्व पयस्वतीं घृताचीं देवानां धेनुर् अनपस्पृग् एषा । इन्द्रः सोमं पिबतु क्षेमो अस्त्व् अग्निः प्र स्तौतु वि मृधो नुदस्व ॥27॥ 28. समिद्धो अग्निः समिधानो घृतवृद्धो घृताहुतः । अभीषाट् विश्वाषाड् अग्निः सपत्नान् हन्तु ये मम ॥28॥ 29. हन्त्व् एनान् प्र दहत्व् अरिर् यो नः पृतन्यति । क्रव्यादाग्निना वयं सपत्नान् प्र दहामसि ॥29॥ 30. अवाचीनान् अव जहीन्द्र वज्रेण बाहुमान् । अधा सपत्नान् मामकान् अग्नेस् तेजोभिर् आदिषि ॥30॥ {3} 31. अग्ने सपत्नान् अधरान् पादयास्मद् व्यथया सजातम् उत्पिपानं बृहस्पते । इन्द्राग्नी मित्रावरुणाव् अधरे पद्यन्ताम् अप्रतिमन्यूयमानाः ॥31॥ 32. उद्यंस् त्वं देव सूर्य सपत्नान् अव मे जहि । अवैनान् अश्मना जहि ते यन्त्व् अधमं तमः ॥32॥ 33. वत्सो विराजो वृषभो मतीनाम् आ रुरोह शुक्रपृष्ठो ऽन्तरिक्षम् । घृतेनार्कम् अभ्य् अर्चन्ति वत्सं ब्रह्म सन्तं ब्रह्मणा वर्धयन्ति ॥33॥ 34. दिवं च रोह पृथिवीं च रोह राष्ट्रं च रोह द्रविणं च रोह । प्रजां च रोहामृतं च रोह रोहितेन तन्वं सं स्पृषस्व ॥34॥ 35. ये देवा राष्ट्रभृतो ऽभितो यन्ति सूर्यम् । तैष् टे रोहितः सम्विदानो राष्ट्रं दधातु सुमनस्यमानः ॥35॥ 36. उत् त्वा यज्ञा ब्रह्मपूता वहन्त्य् अध्वगतो हरयस् त्वा वहन्ति । तिरः समुद्रम् अति रोचसे ऽर्णवम् ॥36॥ 37. रोहिते द्यावापृथिवी अधि श्रिते वसुजिति गोजिति संधनाजिति । सहस्रं यस्य जनिमानि सप्त च वोचेयं ते नाभिं भुवनस्याधि मज्मनि ॥37॥ 38. यशा यासि प्रदिशो दिशश् च यशाः पशूनाम् उत चर्षणीनाम् । यशाः पृथिव्या अदित्या उपस्थे ऽहं भूयासं सवितेव चारुः ॥38॥ 39. अमुत्र सन्न् इह वेत्थेतः संस् तानि पश्यसि । इतः पश्यन्ति रोचनं दिवि सूर्यं विपश्चितम् ॥39॥ 40. देवो देवान् मर्चयस्य् अन्तश् चरस्य् अर्णवे । समानम् अग्निम् इन्धते तं विदुः कवयः परे ॥40॥ {4} 41. अवः परेण पर एनावरेण पदा वत्सं बिब्रती गौर् उद् अस्थात् । सा कद्रीची कं स्विद् अर्धं परागात् क्व स्वित् सूते नहि यूथे अस्मिन् ॥41॥ 42. एकपदी द्विपदी सा चतुष्पद्य् अष्टापदी नवपदी बभूवुषी । सहस्राक्षरा भुवनस्य पङ्क्तिस् तस्याः समुद्रा अधि वि क्षरन्ति ॥42॥ 43. आरोहन् द्याम् अमृतः प्राव मे वचः । उत् त्वा यज्ञा ब्रह्मपूता वहन्त्य् अध्वगतो हरयस् त्वा वहन्ति ॥43॥ 44. वेद तत् ते अमर्त्य यत् त आक्रमणं दिवि । यत् ते सधस्थं परमे व्योमन् ॥44॥ 45. सूर्यो द्यां सूर्यः पृठिवीं सूर्य आपोऽति पश्यति । सूर्यो भूतस्यैकं चक्षुर् आ रुरोह दिवं महीम् ॥45॥ 46. उर्वीर् आसन् परिधयो वेदिर् भूमिर् अकल्पत । तत्रैताव् अग्नी आधत्त हिमं घ्रंसं च रोहितः ॥46॥ 47. हिमं घ्रंसं चाधाय यूपान् कृत्वा पर्वतान् । वर्षाज्याव् अग्नी ईजाते रोहितस्य स्वर्विदः ॥47॥ 48. स्वर्विदो रोहितस्य ब्रह्मणाग्निः सम् इध्यते । तस्माद् घ्रंसस् तस्माद् धिमस् तस्माद् यज्ञो ऽजायत ॥48॥ 49. ब्रह्मणाग्नी वावृधानौ ब्रह्मवृद्धौ ब्रह्माहुतौ । ब्रह्मेद्धाव् अग्नी ईजाते रोहितस्य स्वर्विदः ॥49॥ 50. सत्ये अन्यः समाहितो ऽप्स्व् अन्यः सम् इध्यते । ब्रह्मेद्धाव् अग्नी ईजाते रोहितस्य स्वर्विदः ॥50॥ {5} 51. यं वातः परिशुम्भति यं वेन्द्रो ब्रह्मणस्पतिः । ब्रह्मेद्धावग्नी ईजाते रोहितस्य स्वर्विदः ॥51॥ 52. वेदिं भूमिं कल्पयित्वा दिवं कृत्वा दक्षिणाम् । घ्रंसं तद् अग्निं कृत्वा चकार विश्वम् आत्मन्वद् वर्षेणाज्येन रोहितः ॥52॥ 53. वर्षम् आजम् घ्रंसो अग्निर् वेदिर् भूमिर् अकल्पत । तत्रैतान् पर्वतान् अग्निर् गीर्भिर् ऊर्ध्वां अकल्पयत् ॥53॥ 54. गीर्भिर् ऊर्ध्वान् कल्पयित्वा रोहितो भूमिम् अब्रवीत् । त्वयीदं सर्वं जायतां यद् भूतं यच् च भाव्यम् ॥54॥ 55. स यज्ञः प्रथमो भूतो भव्यो अजायत । तस्माद् ध जज्ञ इदं सर्वं यत् किं चेदं विरोचते रोहितेन ऋषिणाभृतम् ॥55॥ 56. यश् च गां पदा स्फुरति प्रत्यङ् सूर्यं च मेहति । तस्य वृश्चामि ते मूलं न छायां करवो ऽपरम् ॥56॥ 57. यो माभिछायम् अत्येषि मां चाग्निं चान्तरा । तस्य वृश्चामि ते मूलं न छायां करवो ऽपरम् ॥57॥ 58. यो अद्य देव सूर्य त्वां च मां चान्तरायति । दुष्वप्न्यं तस्मिं छमलं दुरितानि च मृज्महे ॥58॥ 59. मा प्र गाम पथो वयं मा यज्ञाद् इन्द्र सोमिनः । मान्त स्थुर् नो अरातयः ॥59॥ 60. यो यज्ञस्य प्रसाधनस् तन्तुर् देवेष्व् आततः । तम् आहुतम् अशीमहि ॥60॥ {6}
Transliteration
1. udehi vājin yo apsv antar idaṃ rāṣṭraṃ pra viśa sūnṛtāvat | yo rohito viśvam idaṃ jajāna sa tvā rāṣṭrāya subhṛtaṃ bibhartu ||1|| 2. ud vāja ā gan yo apsv antar viśa ā roha tvadyonayo yāḥ | somaṃ dadhāno 'pa oṣadhīr gāś catuṣpado dvipada ā veśayeha ||2|| 3. yūyam ugrā marutaḥ pṛśnimātara indreṇa yujā pra mṛṇīta śatrūn | ā vo rohitaḥ śṛṇavat sudānavas triṣaptāso marutaḥ svādusaṃmudaḥ ||3|| 4. ruho ruroha rohita ā ruroha garbho janīnāṃ januṣām upastham | tābhiḥ saṃrabdham anv avindan ṣaḍ urvīr gātuṃ prapaśyann iha rāṣṭram āhāḥ ||4|| 5. ā te rāṣṭram iha rohito 'hārṣīd vy āsthan mṛdho abhayaṃ te abhūt | tasmai te dyāvāpṛthivī revatībhiḥ kāmaṃ duhātām iha śakvarībhiḥ ||5|| 6. rohito dyāvāpṛthivī jajāna tatra tantuṃ parameṣṭhī tatāna | tatra śiśriye 'ja ekapādo 'dṛṃhad dyāvāpṛthivī balena ||6|| 7. rohito dyāvāpṛthivī adṛṃhat tena sva stabhitaṃ tena nākaḥ | tenāntarikṣaṃ vimitā rajāṃsi tena devā amṛtam anv avindan ||7|| 8. vi rohito amṛśad viśvarūpaṃ samākurvāṇaḥ praruho ruhaś ca | divaṃ rūḍhvā mahatā mahimnā saṃ te rāṣṭram anaktu payasā ghṛtena ||8|| 9. yās te ruhaḥ praruho yās ta āruho yābhir āpṛṇāsi divam antarikṣam | tāsāṃ brahmaṇā payasā vavṛdhāno viśi rāṣṭre jāgṛhi rohitasya ||9|| 10. yas te viśas tapasaḥ saṃbabhūvur vatsaṃ gāyatrīm anu tā ihāguḥ | tās tvā viśantu manasā śivena saṃmātā vatso abhy etu rohitaḥ ||10|| {1} 11. ūrdhvo rohito adhi nāke asthād viśvā rūpāṇi janayan yuvā kaviḥ | tigmenāgnir jyotiṣā vi bhāti tṛtīye cakre rajasi priyāṇi ||11|| 12. sahasraśṛṅgo vṛṣabho jātavedā ghṛtāhutaḥ somapṛṣṭhaḥ suvīraḥ | mā mā hāsīn nāthito net tvā jahāni gopoṣaṃ ca me vīrapoṣaṃ ca dhehi ||12|| 13. rohito yajñasya janitā mukhaṃ ca rohitāya vācā śrotreṇa manasā juhomi | rohitaṃ devā yanti sumanasyamānāḥ sa mā rohaiḥ sāmityai rohayatu ||13|| 14. rohito yajñaṃ vy adadhād viśvakarmaṇe tasmāt tejāṃsy upa memāny āguḥ | voceyaṃ te nābhiṃ bhuvanasyādhi majmani ||14|| 15. ā tvā ruroha bṛhaty uta paṅktir ā kakub varcasā jātavedaḥ | ā tvā rurohoṣṇihākṣaro vaṣaṭkāra ā tvā ruroha rohito retasā saha ||15|| 16. ayaṃ vaste garbhaṃ pṛthivyā divaṃ vaste 'yam antarikṣam | ayaṃ bradhnasya viṣṭapi svar lokān vy ānaśe ||16|| 17. vācas pate pṛthivī naḥ syonā syonā yonis talpā naḥ suśevā | ihaiva prāṇaḥ sakhye no astu taṃ tvā parameṣṭhin pary agnir āyuṣā varcasā dadhātu ||17|| 18. vācas pata ṛtavaḥ pañca ye nau vaiśvakarmaṇāḥ pari ye saṃbabhūvuḥ | ihaiva prāṇaḥ sakhye no astu taṃ tvā parameṣṭhin pari rohita āyuṣā varcasā dadhātu ||18|| 19. vācas pate saumanasaṃ manaś ca goṣṭhe no gā janaya yoniṣu prajāḥ | ihaiva prāṇaḥ sakhye no astu taṃ tvā parameṣṭhin pary aham āyuṣā varcasā dadhātu ||19|| 20. pari tvā dhāt savitā devo agnir varcasā mitrāvaruṇāv abhi tvā | sarvā arātīr avakrāmann ehīdaṃ rāṣṭram akaraḥ sunṛtāvat ||20|| {2} 21. yaṃ tvā pṛṣatī rathe praṣṭir vahati rohita | śubhā yāsi riṇann apaḥ ||21|| 22. anuvratā rohiṇī rohitasya sūriḥ suvarṇā bṛhatī suvarcāḥ | tayā vājān viśvarūpāṃ jayema tayā viśvāḥ pṛtanā abhi ṣyāma ||22|| 23. idaṃ sado rohiṇī rohitasyāsau panthāḥ pṛṣatī yena yāti | tāṃ gandharvāḥ kaśyapā un nayanti tāṃ rakṣanti kavayo 'pramādam ||23|| 24. sūryasyāśvā harayaḥ ketumantaḥ sadā vahanty amṛtāḥ sukhaṃ ratham | ghṛtapāvā rohito bhrājamāno divaṃ devaḥ pṛṣatīm ā viveśa ||24|| 25. yo rohito vṛṣabhas tigmaśṛṅgaḥ pary agniṃ pari sūryaṃ babhūva | yo viṣṭabhnāti pṛthivīṃ divaṃ ca tasmād devā adhi sṛṣṭīḥ sṛjante ||25|| 26. rohito divam āruhan mahataḥ pary arṇavāt | sarvo ruroha rohito ruhaḥ ||26|| 27. vi mimīṣva payasvatīṃ ghṛtācīṃ devānāṃ dhenur anapaspṛg eṣā | indraḥ somaṃ pibatu kṣemo astv agniḥ pra stautu vi mṛdho nudasva ||27|| 28. samiddho agniḥ samidhāno ghṛtavṛddho ghṛtāhutaḥ | abhīṣāṭ viśvāṣāḍ agniḥ sapatnān hantu ye mama ||28|| 29. hantv enān pra dahatv arir yo naḥ pṛtanyati | kravyādāgninā vayaṃ sapatnān pra dahāmasi ||29|| 30. avācīnān ava jahīndra vajreṇa bāhumān | adhā sapatnān māmakān agnes tejobhir ādiṣi ||30|| {3} 31. agne sapatnān adharān pādayāsmad vyathayā sajātam utpipānaṃ bṛhaspate | indrāgnī mitrāvaruṇāv adhare padyantām apratimanyūyamānāḥ ||31|| 32. udyaṃs tvaṃ deva sūrya sapatnān ava me jahi | avainān aśmanā jahi te yantv adhamaṃ tamaḥ ||32|| 33. vatso virājo vṛṣabho matīnām ā ruroha śukrapṛṣṭho 'ntarikṣam | ghṛtenārkam abhy arcanti vatsaṃ brahma santaṃ brahmaṇā vardhayanti ||33|| 34. divaṃ ca roha pṛthivīṃ ca roha rāṣṭraṃ ca roha draviṇaṃ ca roha | prajāṃ ca rohāmṛtaṃ ca roha rohitena tanvaṃ saṃ spṛṣasva ||34|| 35. ye devā rāṣṭrabhṛto 'bhito yanti sūryam | taiṣ ṭe rohitaḥ samvidāno rāṣṭraṃ dadhātu sumanasyamānaḥ ||35|| 36. ut tvā yajñā brahmapūtā vahanty adhvagato harayas tvā vahanti | tiraḥ samudram ati rocase 'rṇavam ||36|| 37. rohite dyāvāpṛthivī adhi śrite vasujiti gojiti saṃdhanājiti | sahasraṃ yasya janimāni sapta ca voceyaṃ te nābhiṃ bhuvanasyādhi majmani ||37|| 38. yaśā yāsi pradiśo diśaś ca yaśāḥ paśūnām uta carṣaṇīnām | yaśāḥ pṛthivyā adityā upasthe 'haṃ bhūyāsaṃ saviteva cāruḥ ||38|| 39. amutra sann iha vetthetaḥ saṃs tāni paśyasi | itaḥ paśyanti rocanaṃ divi sūryaṃ vipaścitam ||39|| 40. devo devān marcayasy antaś carasy arṇave | samānam agnim indhate taṃ viduḥ kavayaḥ pare ||40|| {4} 41. avaḥ pareṇa para enāvareṇa padā vatsaṃ bibratī gaur ud asthāt | sā kadrīcī kaṃ svid ardhaṃ parāgāt kva svit sūte nahi yūthe asmin ||41|| 42. ekapadī dvipadī sā catuṣpady aṣṭāpadī navapadī babhūvuṣī | sahasrākṣarā bhuvanasya paṅktis tasyāḥ samudrā adhi vi kṣaranti ||42|| 43. ārohan dyām amṛtaḥ prāva me vacaḥ | ut tvā yajñā brahmapūtā vahanty adhvagato harayas tvā vahanti ||43|| 44. veda tat te amartya yat ta ākramaṇaṃ divi | yat te sadhasthaṃ parame vyoman ||44|| 45. sūryo dyāṃ sūryaḥ pṛṭhivīṃ sūrya āpo'ti paśyati | sūryo bhūtasyaikaṃ cakṣur ā ruroha divaṃ mahīm ||45|| 46. urvīr āsan paridhayo vedir bhūmir akalpata | tatraitāv agnī ādhatta himaṃ ghraṃsaṃ ca rohitaḥ ||46|| 47. himaṃ ghraṃsaṃ cādhāya yūpān kṛtvā parvatān | varṣājyāv agnī ījāte rohitasya svarvidaḥ ||47|| 48. svarvido rohitasya brahmaṇāgniḥ sam idhyate | tasmād ghraṃsas tasmād dhimas tasmād yajño 'jāyata ||48|| 49. brahmaṇāgnī vāvṛdhānau brahmavṛddhau brahmāhutau | brahmeddhāv agnī ījāte rohitasya svarvidaḥ ||49|| 50. satye anyaḥ samāhito 'psv anyaḥ sam idhyate | brahmeddhāv agnī ījāte rohitasya svarvidaḥ ||50|| {5} 51. yaṃ vātaḥ pariśumbhati yaṃ vendro brahmaṇaspatiḥ | brahmeddhāvagnī ījāte rohitasya svarvidaḥ ||51|| 52. vediṃ bhūmiṃ kalpayitvā divaṃ kṛtvā dakṣiṇām | ghraṃsaṃ tad agniṃ kṛtvā cakāra viśvam ātmanvad varṣeṇājyena rohitaḥ ||52|| 53. varṣam ājam ghraṃso agnir vedir bhūmir akalpata | tatraitān parvatān agnir gīrbhir ūrdhvāṃ akalpayat ||53|| 54. gīrbhir ūrdhvān kalpayitvā rohito bhūmim abravīt | tvayīdaṃ sarvaṃ jāyatāṃ yad bhūtaṃ yac ca bhāvyam ||54|| 55. sa yajñaḥ prathamo bhūto bhavyo ajāyata | tasmād dha jajña idaṃ sarvaṃ yat kiṃ cedaṃ virocate rohitena ṛṣiṇābhṛtam ||55|| 56. yaś ca gāṃ padā sphurati pratyaṅ sūryaṃ ca mehati | tasya vṛścāmi te mūlaṃ na chāyāṃ karavo 'param ||56|| 57. yo mābhichāyam atyeṣi māṃ cāgniṃ cāntarā | tasya vṛścāmi te mūlaṃ na chāyāṃ karavo 'param ||57|| 58. yo adya deva sūrya tvāṃ ca māṃ cāntarāyati | duṣvapnyaṃ tasmiṃ chamalaṃ duritāni ca mṛjmahe ||58|| 59. mā pra gāma patho vayaṃ mā yajñād indra sominaḥ | mānta sthur no arātayaḥ ||59|| 60. yo yajñasya prasādhanas tantur deveṣv ātataḥ | tam āhutam aśīmahi ||60|| {6}
Unaccented IAST transliteration from GRETIL's Atharvaveda-Samhita, Shaunaka recension. Devanagari is generated from that IAST text.
Atharvaveda 13.2 — Hymn 2. The glorification of the Sun as Āditya, Sūrya and Rohita
1. Radiant, refulgent in the sky are reared the banners of his light, Āditya's, who beholdeth man, mighty in act and bountiful.
2. Let us laud him, the whole world's Herdsman, Sūrya, who with his rays illumines all the regions, Mark of the quarters, brightening them with lustre, swift, mighty-pinioned, flying in the ocean.
3. From west to east thou speedest freely, making by magic day and night of diverse colours. This is Āditya, thy transcendent glory, that thou alone art born through all creation.
4. Victorious, inspired, and brightly shining, whom seven strong tawny-coloured coursers carry, Whom Atri lifted from the flood to heaven, thus men behold thee as thy course thou runnest.
5. Let them not snare thee speeding on thy journey: pass safely, swiftly places hard to traverse, While measuring out the day and night thou movest—O Sūrya, even Heaven and Earth the Goddess.
6. Hail to thy rapid car whereon, O Sūrya, thou circlest in a moment both the limits, Whirled by thy bay steeds, best of all at drawing, thy hundred horses or seven goodly coursers!
7. Mount thy strong car, O Sūrya, lightly rolling, drawn by good steeds, propitious, brightly gleaming, Whirled by thy bays, most excellent at drawing, thy hundred horses or seven goodly coursers.
8. Sūrya hath harnessed to his car to draw him seven stately bay steeds gay with wolden housings. The Bright One started from the distant region: dispelling gloom the God hath climbed the heavens.
9. With lofty banner hath the God gone upward, and introduced the light, expelling darkness. He hath looked round on all the worlds, the Hero, the son of Aditi, Celestial Eagle.
10. Rising, thou spreadest out thy rays, thou nourishest all shapes and forms. Thou with thy power illumest both the oceans, encompassing all spheres with thy refulgence.
11. Moving by magic power to east and westward, these two young creatures, sporting, circle ocean. One of the pair beholds all living creatures: with wheels of gold the bay steeds bear the other.
12. Atri established thee in heaven. O Surya, to create the month. So on thou goest, firmly held, heating, beholding all that is.
13. As the Calf both his parents so thou joinest both the distant bounds, Surely the Gods up yonder knew this sacred mystery long ago.
14. Sūrya is eager to obtain all wealth that lies along the sea, Great is the course spread out for him, his eastward and his westward path.
15. He finishes his race with speed and never turns his thought aside, Thereby he keeps not from the Gods enjoyment of the Drink of Life.
16. His heralds bear him up aloft, the God who knoweth all that live, Sūrya, that all may look on him.
17. The Constellations pass away, like thieves, departing in the night. Before the all-beholding Sun.
18. His herald rays are seen afar refulgent o'er the world of men, Like flames of fire that burn and blaze.
19. Swift and all-beautiful art thou, O Sūrya, maker of the light, Illuming all the radiant realm.
20. Thou goest to the hosts of Gods, thou comest hither to mankind, Hither, all light to behold.
21. With that same eye of thine wherewith thou seest, brilliant Varuna. The active one among mankind,
22. Traversing sky and wide mid-air, thou metest with thy beams our days, Sun, seeing all things that have life.
23. Seven bay steeds harnessed to thy car bear thee, O thou far- seeing One, God, Sūrya, with the radiant hair.
24. Sūrya, hath yoked the pure bright seven, the daughters of the car, with these, His own dear team, he travelleth.
25. Devout, aflame with fervent heat, Rohita hath gone up to heaven. He is re-born, returning to his birthplace, and hath become the Gods' imperial ruler.
26. Dear unto all men, facing all directions, with hands and palms on every side extended, He, the sole God, engendering earth and heaven, beareth them with his wings and arms together.
27. The single-footed hath outstepped the biped, the biped overtakes the triple-footed. The biped hath outstridden the six-footed: these sit around the single-footed's body.
28. When he, unwearied, fain to go, hath mounted his bays, he makes two colours, brightly shining. Rising with banners, conquering the regions, thou sendest light through all the floods, Āditya.
29. Verily, Sūrya, thou art great: truly, Āditya, thou art great. Great is thy grandeur, Mighty One: thou, O Āditya, thou art great.
30. In heaven, O Bird, and in mid-air thou shinest: thou shinest on the earth and in the waters. Thou hast pervaded both the seas with splendour: a God art thou, O God, light-winner, mighty.
31. Soaring in mid-course hither from the distance, fleet and ins- pired, the Bird that flies above us, With might advancing Vishnu manifested, he conquers all that moves with radiant banner:
32. Brilliant, observant, mighty Lord, an Eagle illuming both the spheres and air between them. Day and the Night, clad in the robes of Sūrya, spread forth more widely all his hero powers.
33. Flaming and radiant, strengthening his body, bestowing floods that promptly come to meet us, He, luminous, winged, mighty, strength-bestower, hath mounted all the regions as he forms them.
34. Bright presence of the Gods, the luminous herald Sūrya hath mounted the celestial regions. Day's maker, he hath shone away the darkness, and radiant, passed o'er places hard to traverse.
35. He hath gone up on high, the Gods' bright presence, the eye of Mitra, Varuna and Agni. The soul of all that moveth not or moveth, Sūrya hath filled the earth and air and heaven,
36. High in the midst of heaven may we behold thee whom men call Savitar, the bright red Eagle, Soaring and speeding on thy way, refulgent, unwasting light which Atri erst discovered.
37. Him, Son of Aditi, an Eagle hasting along heaven's height, I supplicate in terror, As such prolong our lengthened life, O Sūrya: may we, unha- rmed, enjoy thy gracious favour.
38. This gold-hued Hansa's wings, soaring to heaven, spread o'er a thousand days' continued journey Supporting all the Gods upon his bosom, he goes his way behold- ing every creature.
39. Rohita, in primeval days Prajāpati, was, after, Time, Mouth of all sacrifices, he, Rohita, brought celestial light.
40. He, Rohita, became the world: Rohita gave the heaven its heat. Rohita with his beams of light travelled along the earth and sea.
41. To all the regions Rohita came, the imperial Lord of heaven. He watches over ocean, heaven, and earth and all existing things.
42. Mounting the lofty ones, he, bright, unwearied, splendidly shining, makes two separate colours, While through all worlds that are he sends his lustre, radiant, observant, mighty, wind-approacher.
43. One form comes on, the other is reverted: to day and night the Strong One shapes and fits him. With humble prayer for aid we call on Sūrya, who knows the way, whose home is in the region.
44. The suppliant's way, filling the earth, the Mighty circleth the world with eye that none deceiveth. May he, all-seeing, well-disposed and holy, give ear and listen to the word I utter.
45. Blazing with light his majesty hath compassed ocean and earth and heaven and air's mid-region. May he, all-seeing, well-disposed and holy, give ear and listen to the word I utter.
46. Agni is weakened by the people's fuel to meet the Dawn who cometh like a milch-cow, Like young trees shooting up on high their branches, his flames are mounting to the vault of heaven.
Sanskrit and transliteration
Sanskrit
1. उद् अस्य केतवो दिवि शुक्रा भ्राजन्त ईरते । आदित्यस्य नृचक्षसो महिव्रतस्य मीढुषः ॥1॥ 2. दिशां प्रज्ञानां स्वरयन्तम् अर्चिषा सुपक्षम् आशुं पतयन्तम् अर्णवे । स्तवाम सूर्यं भुवनस्य गोपां यो रश्मिभिर् दिश आभाति सर्वाः ॥2॥ 3. यत् प्राङ् प्रत्यङ् स्वधया यासि शीभं नानारूपे अहनी कर्षि मायया । तद् आदित्य महि तत् ते महि श्रवो यद् एको विश्वं परि भूम जायसे ॥3॥ 4. विपश्चितं तरणिं भ्राजमानं वहन्ति यं हरितः सप्त बह्वीः । स्रुताद् यम् अत्त्रिर् दिवम् उन्निनाय तं त्वा पश्यन्ति परियान्तम् आजिम् ॥4॥ 5. मा त्वा दभन् परियान्तम् आजिं स्वस्ति दुर्गां अति याहि शीभम् । दिवं च सूर्य पृथिवीं च देवीम् अहोरात्रे विमिमानो यद् एषि ॥5॥ 6. स्वस्ति ते सूर्य चरसे रथाय येनोभाव् अन्तौ परियासि सद्यः । यं ते वहन्ति हरितो वहिष्ठाः शतम् अश्वा यदि वा सप्त बह्वीः ॥6॥ 7. सुखं सूर्य रथम् अंशुमन्तं स्योनं सुवह्निम् अधि तिष्ठ वाजिनम् । यं ते वहन्ति हरितो वहिष्ठाः शतम् अश्वा यदि वा सप्त बह्वीः ॥7॥ 8. सप्त सूर्यो हरितो यातवे रथे हिरण्यत्वचसो बृहतीर् अयुक्त । अमोचि शुक्रो रजसः परस्ताद् विधूय देवस् तमो दिवम् आरुहत् ॥8॥ 9. उत् केतुना बृहता देव आगन्न् अपावृक् तमो ऽभि ज्योतिर् अश्रैत् । दिव्यः सुपर्णः स वीरो व्य् अख्यद् अदितेः पुत्रो भुवनानि विश्वा ॥9॥ 10. उद्यन् रश्मीन् आ तनुषे विश्वा रुपाणि पुष्यसि । उभा समुद्रौ क्रतुना वि भासि सर्वांल् लोकान् परिभूर् भ्राजमानः ॥10॥ {7} 11. पूर्वापरं चरतो माययैतौ शिशू क्रीडन्तौ परि यातो ऽर्णवम् । विश्वान्यो भुवना विचष्टे हैरण्यैर् अन्यं हरितो वहन्ति ॥11॥ 12. दिवि त्वात्त्रिर् अधारयत् सूर्या मासाय कर्तवे । स एषि सुधृतस् तपन् विश्वा भूतावचाकशत् ॥12॥ 13. उभाव् अन्तौ सम् अर्षसि वत्सः संमातराव् इव । नन्व् एतद् इतः पुरा ब्रह्म देवा अमी विदुः ॥13॥ 14. यत् समुद्रम् अनु श्रितं तत् सिषासति सूर्यः । अध्वास्य विततो महान् पूर्वश् चापरश् च यः ॥14॥ 15. तं सम् आप्नोति जूतिभिस् ततो नाप चिकित्सति । तेनामृतस्य भक्षं देवानां नाव रुन्धते ॥15॥ 16. उद् उ त्यं जातवेदसं देवं वहन्ति केतवः । दृशे विश्वाय सूर्यम् ॥16॥ 17. अप त्ये तायवो यथा नक्षत्रा यन्त्य् अक्तुभिः । सूराय विश्वचक्षसे ॥17॥ 18. अदृश्रन्न् अस्य केतवो वि रश्मयो जनां अनु । भ्राजन्तो अग्नयो यथा ॥18॥ 19. तरणिर् विश्वदर्शतो ज्योतिष्कृद् असि सूर्य । विश्वम् आ भासि रोचन ॥19॥ 20. प्रत्यङ् देवानां विशः प्रत्यङ्ङ् उद् एषि मानुषीः । प्रत्यङ् विश्वं स्वर् दृशे ॥20॥ {8} 21. येना पावक चक्षसा भुरण्यन्तं जनां अनु । त्वं वरुण पश्यसि ॥21॥ 22. वि द्याम् एषि रजस् पृथ्व् अहर् मिमानो अक्तुभिः । पश्यन् जन्मानि सूर्य ॥22॥ 23. सप्त त्वा हरितो रथे वहन्ति देव सूर्य । शोचिष्केशं विचक्षणम् ॥23॥ 24. अयुक्त सप्त शुन्ध्युवः सूरो रथस्य नप्त्यः । ताभिर् याति स्वयुक्तिभिः ॥24॥ 25. रोहितो दिवम् आरुहत् तपसा तपस्वी । स योनिम् ऐति स उ जायते पुनः स देवानाम् अधिपतिर् बभूव ॥25॥ 26. यो विश्वचर्षणिर् उत विश्वतोमुखो यो विश्वतस्पाणिर् उत विश्वतस्पृथः । सं बाहुभ्यां भरति सं पतत्रैर् द्यावापृथिवी जनयन् देव एकः ॥26॥ 27. एकपाद् द्विपदो भूयो वि चक्रमे द्विपात् त्रिपादम् अभ्य् एति पश्चात् । द्विपाद् ध षट्पदो भूयो वि चक्रमे त एकपदस् तन्वं सम् आसते ॥27॥ 28. अतन्द्रो यास्यन् हरितो यद् आस्थाद् द्वे रूपे कृणुते रोचमानः । केतुमान् उद्यन्त् सहमानो रजांसि विश्वा आदित्य प्रवतो वि भासि ॥28॥ 29. बण् महां असि सूर्य बड् आदित्य महां असि । महांस् ते महतो महिमा त्वम् आदित्य महां असि ॥29॥ 30. रोचसे दिवि रोचसे अन्तरिक्षे पतङ्ग पृथिव्यां रोचसे रोचसे अप्स्व् अन्तः । उभा समुद्रौ रुच्या व्य् आपिथ देवो देवासि महिषः स्वर्जित् ॥30॥ {9} 31. अर्वाङ् परस्तात् प्रयतो व्यध्व आशुर् विपश्चित् पतयन् पतङ्गः । विष्णुर् विचित्तः शवसाधितिष्ठन् प्र केतुना सहते विश्वम् एजत् ॥31॥ 32. चित्राश् चिकित्वान् महिषः सुपर्ण आरोचयन् रोदसी अन्तरिक्षम् । अहोरात्रे परि सूर्यं वसाने प्रास्य विश्वा तिरतो वीर्याणि ॥32॥ 33. तिग्मो विभ्राजन् तन्वं शिशानो ऽरंगमासः प्रवतो रराणः । ज्योतिष्मान् पक्षी महिषो वयोधा विश्वा आस्थात् प्रदिशः कल्पमानः ॥33॥ 34. चित्रं देवानाम् केतुर् अनीकं ज्योतिष्मान् प्रदिशः सूर्य उद्यन् । दिवाकरो ऽति द्युम्नैस् तमांसि विश्वातारीद् दुरितानि शुक्रः ॥34॥ 35. चित्रं देवानाम् उद् अगाद् अनीकं चक्षुर् मित्रस्य वरुणस्याग्नेः । आप्राद् द्यावापृथिवी अन्तरिक्षं सूर्य आत्मा जगतस् तस्थुषश् च ॥35॥ 36. उच्चा पतन्तम् अरुणं सुपर्णं मध्ये दिवस् तरणिं भ्राजमानम् । पश्यम त्वा सवितारं यम् आहुर् अजस्रं ज्योतिर् यद् अविन्दद् अत्त्रिः ॥36॥ 37. दिवस् पृष्ठे धावमानं सुपर्णम् अदित्याः पुत्रं नाथकाम उप यामि भीतः । स नः सूर्य प्र तिर दीर्घम् आयुर् मा रिषाम सुमतौ ते स्याम ॥37॥ 38. सहस्राह्ण्यं वियताव् अस्य पक्षौ हरेर् हंसस्य पततः स्वर्गम् । स देवान्त् सर्वान् उरस्य् उपदद्य संपश्यन् याति भुवनानि विश्वा ॥38॥ 39. रोहितः कालो अभवद् रोहितो ऽग्रे प्रजापतिः । रोहितो यज्ञानां मुखं रोहितः स्वर् आभरत् ॥39॥ 40. रोहितो लोको अभवद् रोहितो ऽत्य् अतपद् दिवम् । रोहितो रश्मिभिर् भूमिं समुद्रम् अनु सं चरत् ॥40॥ {10} 41. सर्वा दिशः सम् अचरद् रोहितो ऽधिपतिर् दिवः । दिवं समुद्रम् आद् भूमिं सर्वं भूतं वि रक्षति ॥41॥ 42. आरोहन् छुक्रो बृहतीर् अतन्द्रो द्वे रूपे कृणुते रोचमानः । चित्रश् चिकित्वान् महिषो वातमाया यावतो लोकान् अभि यद् विभाति ॥42॥ 43. अभ्य् अन्यद् एति पर्य् अन्यद् अस्यते ऽहोरात्राभ्यां महिषः कल्पमानः । सूर्यं वयं रजसि क्षियन्तं गातुविदं हवामहे नाधमानाः ॥43॥ 44. पृथिवीप्रो महिषो नाधमानस्य गातुर् अदब्धचक्षुः परि विश्वं बभूव । विश्वं संपश्यन्त् सुविदत्रो यजत्र इदं शृणोतु यद् अहं ब्रवीमि ॥44॥ 45. पर्य् अस्य महिमा पृथिवीं समुद्रं ज्योतिषा विभ्राजन् परि द्याम् अन्तरिक्षम् । सर्वं संपश्यन्त् सुविदत्रो यजत्र इदं शृणोतु यद् अहं ब्रवीमि ॥45॥ 46. अबोध्य् अग्निः समिधा जनानां प्रति धेनुम् इवायतीम् उषसम् । यह्वा इव प्र वयाम् उज्जिहानाः प्र भानवः सिस्रते नाकम् अछ ॥46॥ {11}
Transliteration
1. ud asya ketavo divi śukrā bhrājanta īrate | ādityasya nṛcakṣaso mahivratasya mīḍhuṣaḥ ||1|| 2. diśāṃ prajñānāṃ svarayantam arciṣā supakṣam āśuṃ patayantam arṇave | stavāma sūryaṃ bhuvanasya gopāṃ yo raśmibhir diśa ābhāti sarvāḥ ||2|| 3. yat prāṅ pratyaṅ svadhayā yāsi śībhaṃ nānārūpe ahanī karṣi māyayā | tad āditya mahi tat te mahi śravo yad eko viśvaṃ pari bhūma jāyase ||3|| 4. vipaścitaṃ taraṇiṃ bhrājamānaṃ vahanti yaṃ haritaḥ sapta bahvīḥ | srutād yam attrir divam unnināya taṃ tvā paśyanti pariyāntam ājim ||4|| 5. mā tvā dabhan pariyāntam ājiṃ svasti durgāṃ ati yāhi śībham | divaṃ ca sūrya pṛthivīṃ ca devīm ahorātre vimimāno yad eṣi ||5|| 6. svasti te sūrya carase rathāya yenobhāv antau pariyāsi sadyaḥ | yaṃ te vahanti harito vahiṣṭhāḥ śatam aśvā yadi vā sapta bahvīḥ ||6|| 7. sukhaṃ sūrya ratham aṃśumantaṃ syonaṃ suvahnim adhi tiṣṭha vājinam | yaṃ te vahanti harito vahiṣṭhāḥ śatam aśvā yadi vā sapta bahvīḥ ||7|| 8. sapta sūryo harito yātave rathe hiraṇyatvacaso bṛhatīr ayukta | amoci śukro rajasaḥ parastād vidhūya devas tamo divam āruhat ||8|| 9. ut ketunā bṛhatā deva āgann apāvṛk tamo 'bhi jyotir aśrait | divyaḥ suparṇaḥ sa vīro vy akhyad aditeḥ putro bhuvanāni viśvā ||9|| 10. udyan raśmīn ā tanuṣe viśvā rupāṇi puṣyasi | ubhā samudrau kratunā vi bhāsi sarvāṃl lokān paribhūr bhrājamānaḥ ||10|| {7} 11. pūrvāparaṃ carato māyayaitau śiśū krīḍantau pari yāto 'rṇavam | viśvānyo bhuvanā vicaṣṭe hairaṇyair anyaṃ harito vahanti ||11|| 12. divi tvāttrir adhārayat sūryā māsāya kartave | sa eṣi sudhṛtas tapan viśvā bhūtāvacākaśat ||12|| 13. ubhāv antau sam arṣasi vatsaḥ saṃmātarāv iva | nanv etad itaḥ purā brahma devā amī viduḥ ||13|| 14. yat samudram anu śritaṃ tat siṣāsati sūryaḥ | adhvāsya vitato mahān pūrvaś cāparaś ca yaḥ ||14|| 15. taṃ sam āpnoti jūtibhis tato nāpa cikitsati | tenāmṛtasya bhakṣaṃ devānāṃ nāva rundhate ||15|| 16. ud u tyaṃ jātavedasaṃ devaṃ vahanti ketavaḥ | dṛśe viśvāya sūryam ||16|| 17. apa tye tāyavo yathā nakṣatrā yanty aktubhiḥ | sūrāya viśvacakṣase ||17|| 18. adṛśrann asya ketavo vi raśmayo janāṃ anu | bhrājanto agnayo yathā ||18|| 19. taraṇir viśvadarśato jyotiṣkṛd asi sūrya | viśvam ā bhāsi rocana ||19|| 20. pratyaṅ devānāṃ viśaḥ pratyaṅṅ ud eṣi mānuṣīḥ | pratyaṅ viśvaṃ svar dṛśe ||20|| {8} 21. yenā pāvaka cakṣasā bhuraṇyantaṃ janāṃ anu | tvaṃ varuṇa paśyasi ||21|| 22. vi dyām eṣi rajas pṛthv ahar mimāno aktubhiḥ | paśyan janmāni sūrya ||22|| 23. sapta tvā harito rathe vahanti deva sūrya | śociṣkeśaṃ vicakṣaṇam ||23|| 24. ayukta sapta śundhyuvaḥ sūro rathasya naptyaḥ | tābhir yāti svayuktibhiḥ ||24|| 25. rohito divam āruhat tapasā tapasvī | sa yonim aiti sa u jāyate punaḥ sa devānām adhipatir babhūva ||25|| 26. yo viśvacarṣaṇir uta viśvatomukho yo viśvataspāṇir uta viśvataspṛthaḥ | saṃ bāhubhyāṃ bharati saṃ patatrair dyāvāpṛthivī janayan deva ekaḥ ||26|| 27. ekapād dvipado bhūyo vi cakrame dvipāt tripādam abhy eti paścāt | dvipād dha ṣaṭpado bhūyo vi cakrame ta ekapadas tanvaṃ sam āsate ||27|| 28. atandro yāsyan harito yad āsthād dve rūpe kṛṇute rocamānaḥ | ketumān udyant sahamāno rajāṃsi viśvā āditya pravato vi bhāsi ||28|| 29. baṇ mahāṃ asi sūrya baḍ āditya mahāṃ asi | mahāṃs te mahato mahimā tvam āditya mahāṃ asi ||29|| 30. rocase divi rocase antarikṣe pataṅga pṛthivyāṃ rocase rocase apsv antaḥ | ubhā samudrau rucyā vy āpitha devo devāsi mahiṣaḥ svarjit ||30|| {9} 31. arvāṅ parastāt prayato vyadhva āśur vipaścit patayan pataṅgaḥ | viṣṇur vicittaḥ śavasādhitiṣṭhan pra ketunā sahate viśvam ejat ||31|| 32. citrāś cikitvān mahiṣaḥ suparṇa ārocayan rodasī antarikṣam | ahorātre pari sūryaṃ vasāne prāsya viśvā tirato vīryāṇi ||32|| 33. tigmo vibhrājan tanvaṃ śiśāno 'raṃgamāsaḥ pravato rarāṇaḥ | jyotiṣmān pakṣī mahiṣo vayodhā viśvā āsthāt pradiśaḥ kalpamānaḥ ||33|| 34. citraṃ devānām ketur anīkaṃ jyotiṣmān pradiśaḥ sūrya udyan | divākaro 'ti dyumnais tamāṃsi viśvātārīd duritāni śukraḥ ||34|| 35. citraṃ devānām ud agād anīkaṃ cakṣur mitrasya varuṇasyāgneḥ | āprād dyāvāpṛthivī antarikṣaṃ sūrya ātmā jagatas tasthuṣaś ca ||35|| 36. uccā patantam aruṇaṃ suparṇaṃ madhye divas taraṇiṃ bhrājamānam | paśyama tvā savitāraṃ yam āhur ajasraṃ jyotir yad avindad attriḥ ||36|| 37. divas pṛṣṭhe dhāvamānaṃ suparṇam adityāḥ putraṃ nāthakāma upa yāmi bhītaḥ | sa naḥ sūrya pra tira dīrgham āyur mā riṣāma sumatau te syāma ||37|| 38. sahasrāhṇyaṃ viyatāv asya pakṣau harer haṃsasya patataḥ svargam | sa devānt sarvān urasy upadadya saṃpaśyan yāti bhuvanāni viśvā ||38|| 39. rohitaḥ kālo abhavad rohito 'gre prajāpatiḥ | rohito yajñānāṃ mukhaṃ rohitaḥ svar ābharat ||39|| 40. rohito loko abhavad rohito 'ty atapad divam | rohito raśmibhir bhūmiṃ samudram anu saṃ carat ||40|| {10} 41. sarvā diśaḥ sam acarad rohito 'dhipatir divaḥ | divaṃ samudram ād bhūmiṃ sarvaṃ bhūtaṃ vi rakṣati ||41|| 42. ārohan chukro bṛhatīr atandro dve rūpe kṛṇute rocamānaḥ | citraś cikitvān mahiṣo vātamāyā yāvato lokān abhi yad vibhāti ||42|| 43. abhy anyad eti pary anyad asyate 'horātrābhyāṃ mahiṣaḥ kalpamānaḥ | sūryaṃ vayaṃ rajasi kṣiyantaṃ gātuvidaṃ havāmahe nādhamānāḥ ||43|| 44. pṛthivīpro mahiṣo nādhamānasya gātur adabdhacakṣuḥ pari viśvaṃ babhūva | viśvaṃ saṃpaśyant suvidatro yajatra idaṃ śṛṇotu yad ahaṃ bravīmi ||44|| 45. pary asya mahimā pṛthivīṃ samudraṃ jyotiṣā vibhrājan pari dyām antarikṣam | sarvaṃ saṃpaśyant suvidatro yajatra idaṃ śṛṇotu yad ahaṃ bravīmi ||45|| 46. abodhy agniḥ samidhā janānāṃ prati dhenum ivāyatīm uṣasam | yahvā iva pra vayām ujjihānāḥ pra bhānavaḥ sisrate nākam acha ||46|| {11}
Unaccented IAST transliteration from GRETIL's Atharvaveda-Samhita, Shaunaka recension. Devanagari is generated from that IAST text.
Atharvaveda 13.3 — Hymn 3. A glorification of Rohita. with a malediction on the man who wrongs a Brāhman
1. He who engendered these, the earth and heaven, who made the worlds the mantle that he weareth, In whom abide the six wide-spreading regions through which the Bird's keen vision penetrateth, This God is wroth offended by the sinner who wrongs the Brāhman who hath gained this knowledge Agitate him, O Rohita; destroy him: entangle in thy snares the Brāman's tyrant.
2. He from whom winds blow pure in ordered season, from whom the seas flow forth in all directions, This God, etc.
3. He who takes life away, he who bestows it; from whom comes breath to every living creature, This God, etc.
4. Who with the breath he draws sates earth and heaven, with expiration fills the ocean's belly, This God, etc.
5. In whom Virāj, Prajāpati, Parameshthin, Agni Vaisvānara abide with Pankti, He who hath taken to himself the breathing of the Supreme, the vigour of the Highest, This God, etc.
6. On whom rest six expenses and five regions, four waters, and three syllables of worship, He who hath looked between both spheres in anger, This God, etc.
7. He who, consuming food, became its master, the Lord of Prayer, the Regent of Devotion, The world's Lord, present and to be hereafter, This God, etc.
8. He who metes out the thirteenth month, constructed with days and nights, containing thirty members, This God, etc.
9. Dark the descent; the strong-winged birds are golden: they fly aloft to heaven, enrobed in waters. They have come hither from the seat of Order, This God, etc.
10. What silver. Kasyapa, thou hast refulgent, what brightly-shining lotus-flower collected, Wherein are gathered seven Suns together, This God, etc.
11. In front the Brihat-Sāman is his mantle, and from behind Rathantara enfolds him, Ever with care robing themselves in splendour. This God, etc.
12. One of his wings was Brihat, and the other Rathantarr., vigorous with one same purpose, What time the Gods gave Rohita his being. This God, etc.
13. At evening he is Varuna and Agni, ascending in the morning he is Mitra. As Savitar, he moves through air's mid region, as Indra warms- the heavens from the centre. This God, etc.
14. This gold-hued Harisa's wings, soaring to heaven spread o'er a thousand days' continued journey. Supporting all the Gods upon his bosom, he goes his way behol- ding every creature. This God, etc.
15. This is the God who dwells-within the waters, the thousand- rooted, many-powered Atri, He who brought all this world into existence. This God; etc.
16. With flying feet his tawny coursers carry the bright God through, the sky, aglow with splendour. Whose limbs uplifted fire and heat the heavens: hither he shines- with beams of golden colour. This God, etc.
17. He beside whom his bay steeds bear the Ādityas, by whom as sacrifice go many knowing. The sole light shining spread through various places. This God, etc.
18. This seven make the one-wheeled chariot ready: bearing seven names the single courser draws it. The wheel, three-naved, is sound and undecaying: thereon these worlds of life are all dependent. This God, etc.
19. Eight times attached the potent Courser draws it, Sire of the Gods, father of hymns and praises. So Mātarisvan, measuring in spirit the thread of Order, purifies all regions. This God, etc.
20. The thread that goes through all celestial quarters within the Gāyatri, womb of life eternal. This God, etc.
21. There are the settings, three the upward risings, three are the- spaces, yea, and three the heavens. We know thy triple place of birth, O Agni, we know the deities'' triple generations.
22. He who, as soon as born, laid broad earth open, and set the ocean in the air's mid-region, This God, etc.
23. Thou, Agni, kind with lights and mental powers, hast up in heaven shone as the Sun, enkindled. The Maruts, sons of Prisni, sang his praises what time the Gods gave Rohita his being. This God, etc.
24. Giver of breath, giver of strength and vigour, he whose com- mandment all the Gods acknowledge, He who is Lord of this, of man and cattle, This God, etc.
25. The single-footed hath outstepped the biped, the biped overtakes the triple-footed. The quadruped hath wrought when bipeds called him, standing and looking on the five collected. This God is wroth offended by the sinner that wrongs the Brāhman who hath gained this knowledge. Agitate him, O Rohita; destroy him: entangle in thy snares the Brāhman's tyrant.
26. Born is the darksome Mother's Son, the whitely shining Calf of Night. He, Rohita, ascendeth up to heaven, hath mounted to the heights.
Sanskrit and transliteration
Sanskrit
1. य इमे द्यावापृथिवी जजान यो द्रापिम् कृत्वा भुवनानि वस्ते । यस्मिन् क्षियन्ति प्रदिशः षड् उर्वीर् याः पतङ्गो अनु विचाकशीति । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । 2. यस्माद् वाता ऋतुथा पवन्ते यस्मात् समुद्रा अधि विक्षरन्ति । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद् वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान् ॥2॥ 3. यो मारयति प्राणयति यस्मात् प्राणन्ति भुवनानि विश्वा । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद् वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान् ॥3॥ 4. यः प्राणेन द्यावापृथिवी तर्पयत्य् अपानेन समुद्रस्य जठरं यः पिपर्ति । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद् वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान् ॥4॥ 5. यस्मिन् विराट् परमेष्ठी प्रजापतिर् अग्निर् वैश्वानरः सह पङ्क्त्या श्रितः । यः परस्य प्राणं परमस्य तेज आददे । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । 6. यस्मिन् षड् उर्वीः पञ्च दिशो अधिश्रिताश् चतस्र आपो यज्ञस्य त्रयो ऽक्षराः । यो अन्तरा रोदसी क्रुद्धश् चक्षुषैक्षत । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणम् जिनाति । 7. यो अन्नादो अन्नपतिर् बभूव ब्रह्मणस् पतिर् उत यः । भूतो भविष्यत् भुवनस्य यस् पतिः । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । 8. अहोरात्रैर् विमितं त्रिंशदङ्गं त्रयोदशं मासं यो निर्मिमीते । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद् वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान् ॥8॥ 9. कृस्णं नियानं हरयः सुपर्णा अपो वसाना दिवम् उत् पतन्ति । त आववृत्रन्त् सदनाद् ऋतस्य । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । 10. यत् ते चन्द्रं कश्यप रोचनावद् यत् संहितं पुष्कलं चित्रभानु यस्मिन्त् सूर्या आर्पिताः सप्त साकम् । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद् वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान् ॥10॥ {12} 11. बृहद् एनम् अनु वस्ते पुरस्ताद् रथंतरं प्रति गृह्णाति पश्चात् । ज्योतिर् वसाने सदम् अप्रमादम् । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । 12. बृहद् अन्यतः पक्ष आसीद् रथंतरम् अन्यतः सबले सध्रीची । यद् रोहितम् अजनयन्त देवाः । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । 13. स वरुणः सायम् अग्निर् भवति स मित्रो भवति प्रातर् उद्यन् । स सविता भूत्वान्तरिक्षेण याति स इन्द्रो भूत्वा तपति मध्यतो दिवम् । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । 14. सहस्राह्ण्यं वियताव् अस्य पक्षौ हरेर् हंसस्य पततः स्वर्गम् । स देवान्त् सर्वान् उरस्य् उपदद्य संपश्यन् याति भुवनानि विश्वा । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । 15. अयं स देवो अप्स्व् अन्तः सहस्रमूलः परुशाको अत्त्रिः । य इदं विश्वं भुवनं जजान । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । 16. शुक्रं वहन्ति हरयो रघुष्यदो देवं दिवि वर्चसा भ्राजमानम् । यस्योर्ध्वा दिवं तन्वस् तपन्त्य् अर्वाङ् सुवर्णैः पटरैर् वि भाति । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । 17. येनादित्यान् हरितः सम्वहन्ति येन यज्ञेन बहवो यन्ति प्रजानन्तः । यद् एकं ज्योतिर् बहुधा विभाति । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । 18. सप्त युञ्जन्ति रथम् एकचक्रम् एको अश्वो वहति सप्तनामा । त्रिनाभि चक्रम् अजरम् अनर्वं यत्रेमा विश्वा भुवनाधि तस्थुः । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । 19. अष्टधा युक्तो वहति वह्निर् उग्रः पिता देवानां जनिता मतीनाम् । ऋतस्य तन्तुं मनसा मिमानः सर्वा दिशः पवते मातरिश्वा । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । 20. संयञ्चं तन्तुं प्रदिशो ऽनु सर्वा अन्तर् गायत्र्याम् अमृतस्य गर्भे । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद् वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान् ॥20॥ {13} 21. निम्रुचस् तिस्रो व्युषो ह तिस्रस् त्रीणि रजांसि दिवो अङ्ग तिस्रः । विद्मा ते अग्ने त्रेधा जनित्रं त्रेधा देवानां जनिमानि विद्म । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । 22. वि य और्णोत् पृथिवीं जायमान आ समुद्रम् अदधात् अन्तरिक्षे । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद् वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान् ॥22॥ 23. त्वम् अग्ने क्रतुभिः केतुभिर् हितो ऽर्कः समिद्ध उद् अरोचथा दिवि । किम् अभ्य् आर्चन् मरुतः पृश्निमातरो यद् रोहितम् अजनयन्त देवाः । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । 24. य आत्मदा बलदा यस्य विश्व उपासते प्रशिषं यस्य देवाः । यो ऽस्येशे द्विपदो यश् चतुष्पदः । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । 25. एकपाद् द्विपदो भूयो वि चक्रमे द्विपात् त्रिपादम् अभ्य् एति पश्चात् । चतुष्पाच् चक्रे द्विपदाम् अभिस्वरे संपश्यन् पङ्क्तिम् उपतिष्ठमानः । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । 26. कृष्णायः पुत्रो अर्जुनो रात्र्या वत्सो ऽजायत । स ह द्याम् अधि रोहति रुहो रुरोह रोहितः ॥26॥ {14}
Transliteration
1. ya ime dyāvāpṛthivī jajāna yo drāpim kṛtvā bhuvanāni vaste | yasmin kṣiyanti pradiśaḥ ṣaḍ urvīr yāḥ pataṅgo anu vicākaśīti | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | 2. yasmād vātā ṛtuthā pavante yasmāt samudrā adhi vikṣaranti | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | ud vepaya rohita pra kṣiṇīhi brahmajyasya prati muñca pāśān ||2|| 3. yo mārayati prāṇayati yasmāt prāṇanti bhuvanāni viśvā | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | ud vepaya rohita pra kṣiṇīhi brahmajyasya prati muñca pāśān ||3|| 4. yaḥ prāṇena dyāvāpṛthivī tarpayaty apānena samudrasya jaṭharaṃ yaḥ piparti | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | ud vepaya rohita pra kṣiṇīhi brahmajyasya prati muñca pāśān ||4|| 5. yasmin virāṭ parameṣṭhī prajāpatir agnir vaiśvānaraḥ saha paṅktyā śritaḥ | yaḥ parasya prāṇaṃ paramasya teja ādade | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | 6. yasmin ṣaḍ urvīḥ pañca diśo adhiśritāś catasra āpo yajñasya trayo 'kṣarāḥ | yo antarā rodasī kruddhaś cakṣuṣaikṣata | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇam jināti | 7. yo annādo annapatir babhūva brahmaṇas patir uta yaḥ | bhūto bhaviṣyat bhuvanasya yas patiḥ | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | 8. ahorātrair vimitaṃ triṃśadaṅgaṃ trayodaśaṃ māsaṃ yo nirmimīte | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | ud vepaya rohita pra kṣiṇīhi brahmajyasya prati muñca pāśān ||8|| 9. kṛsṇaṃ niyānaṃ harayaḥ suparṇā apo vasānā divam ut patanti | ta āvavṛtrant sadanād ṛtasya | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | 10. yat te candraṃ kaśyapa rocanāvad yat saṃhitaṃ puṣkalaṃ citrabhānu yasmint sūryā ārpitāḥ sapta sākam | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | ud vepaya rohita pra kṣiṇīhi brahmajyasya prati muñca pāśān ||10|| {12} 11. bṛhad enam anu vaste purastād rathaṃtaraṃ prati gṛhṇāti paścāt | jyotir vasāne sadam apramādam | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | 12. bṛhad anyataḥ pakṣa āsīd rathaṃtaram anyataḥ sabale sadhrīcī | yad rohitam ajanayanta devāḥ | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | 13. sa varuṇaḥ sāyam agnir bhavati sa mitro bhavati prātar udyan | sa savitā bhūtvāntarikṣeṇa yāti sa indro bhūtvā tapati madhyato divam | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | 14. sahasrāhṇyaṃ viyatāv asya pakṣau harer haṃsasya patataḥ svargam | sa devānt sarvān urasy upadadya saṃpaśyan yāti bhuvanāni viśvā | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | 15. ayaṃ sa devo apsv antaḥ sahasramūlaḥ paruśāko attriḥ | ya idaṃ viśvaṃ bhuvanaṃ jajāna | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | 16. śukraṃ vahanti harayo raghuṣyado devaṃ divi varcasā bhrājamānam | yasyordhvā divaṃ tanvas tapanty arvāṅ suvarṇaiḥ paṭarair vi bhāti | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | 17. yenādityān haritaḥ samvahanti yena yajñena bahavo yanti prajānantaḥ | yad ekaṃ jyotir bahudhā vibhāti | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | 18. sapta yuñjanti ratham ekacakram eko aśvo vahati saptanāmā | trinābhi cakram ajaram anarvaṃ yatremā viśvā bhuvanādhi tasthuḥ | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | 19. aṣṭadhā yukto vahati vahnir ugraḥ pitā devānāṃ janitā matīnām | ṛtasya tantuṃ manasā mimānaḥ sarvā diśaḥ pavate mātariśvā | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | 20. saṃyañcaṃ tantuṃ pradiśo 'nu sarvā antar gāyatryām amṛtasya garbhe | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | ud vepaya rohita pra kṣiṇīhi brahmajyasya prati muñca pāśān ||20|| {13} 21. nimrucas tisro vyuṣo ha tisras trīṇi rajāṃsi divo aṅga tisraḥ | vidmā te agne tredhā janitraṃ tredhā devānāṃ janimāni vidma | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | 22. vi ya aurṇot pṛthivīṃ jāyamāna ā samudram adadhāt antarikṣe | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | ud vepaya rohita pra kṣiṇīhi brahmajyasya prati muñca pāśān ||22|| 23. tvam agne kratubhiḥ ketubhir hito 'rkaḥ samiddha ud arocathā divi | kim abhy ārcan marutaḥ pṛśnimātaro yad rohitam ajanayanta devāḥ | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | 24. ya ātmadā baladā yasya viśva upāsate praśiṣaṃ yasya devāḥ | yo 'syeśe dvipado yaś catuṣpadaḥ | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | 25. ekapād dvipado bhūyo vi cakrame dvipāt tripādam abhy eti paścāt | catuṣpāc cakre dvipadām abhisvare saṃpaśyan paṅktim upatiṣṭhamānaḥ | tasya devasya kruddhasyaitad āgo ya evaṃ vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ jināti | 26. kṛṣṇāyaḥ putro arjuno rātryā vatso 'jāyata | sa ha dyām adhi rohati ruho ruroha rohitaḥ ||26|| {14}
Unaccented IAST transliteration from GRETIL's Atharvaveda-Samhita, Shaunaka recension. Devanagari is generated from that IAST text.
Atharvaveda 13.4 — Hymn 4. A glorification of the Sun as the only Deity
1. Down looking, on the ridge of sky Savitar goes to highest heaven.
2. To misty cloud filled with his rays Mahendra goes encompassed round.
3. Creator and Ordainer, he is Vāyu, he is lifted cloud.
4. Rudra, and Mahādeva, he is Aryaman and Varuna.
5. Agni is he, and Siirya, he is verily Mahāyama.
6. Calves, joined, stand close beside him, ten in number, with one single head.
7. From west to east they bend their way: when he mounts up he shines afar.
8. His are these banded Maruts: they move gathered close like porters' thongs.
9. To misty cloud filled with his rays Mahendra goes encompassed round,
10. His are the nine supports, the casks set in nine several places here.
11. He keeppeth watch o'er creatures, all that breatheth and that breatheth not.
12. This conquering might hath entered him, He is the sole the simple One, the One alone.
13. In him these Deities become simple and One
14. Renown and glory, and force and cloud, the Brāhman's splendour, and food, and nourishment,
15. To him who knoweth this God as simple and one.
16. Neither second, nor third, nor yet fourth is he called;
17. He is called neither fifth, nor sixth, nor yet seventh
18. He is called neither eighth, nor ninth, nor yet tenth.
19. He watcheth over creatures, all that breatheth and that breatheth not.
20. This conquering might hath entered him. He is the sole, the simple One, the One alone,
21. In him these Deities become simple and One
22. Devotion and Religious Fervour, and renown and glory, and force and cloud, the Brāhman's splendour, and food and nourishment.
23. And past and future, and Faith and lustre, and heaven and sweet oblation,
24. To him who knoweth this God as simple and One.
25. He, verily, is death, he is immortality, he is the monster, he is the fiend.
26. He is Rudra, winner of wealth in the giving of wealth; in uttering homage he is the sacrificial exclamation Vashat duly employed.
27. All sorcerers on earth obey with reverence his high behest.
28. All constellations yonder, with the Moon, are subject to his will.
29. He was brought forth from Day: and Day derives his origin. from him.
30. He was brought forth from Night: and Night derives her origins from him.
31. He was produced from Air: and Air derives its origin from him.
32. He was produced from Wind: and Wind derives his origin from. him.
33. From Heaven was he produced: and Heaven derives his origin from him.
34. He sprang from regions of the sky: from him the heavenly regions sprang.
35. He is the offspring of the Earth: Earth hath her origin from him.
36. He was produced from fire: and fire derives its origin from him.
37. He is the waters' offspring: and from him the waters were produced.
38. From holy verses was he born: from him the holy verses sprang.
39. He is the son of sacrifice: and sacrifice was born from him.
40. Sacrifice, sacrifice's Lord, he was made head of sacrifice.
41. He thundereth, he lighteneth, he casteth down the thunder-stone
42. For misery or happiness, for mortal man or Asura.
43. Whether thou formest growing plants, or sendest rain for happiness, or hast increased the race of man,
44. Such is thy greatness, liberal Lord! A hundred bodily forms are thine.
45. Millions are in thy million, or thou art a billion in thyself.
46. Stronger than immortality is Indra: stronger thou than deaths;
47. Yea, stronger than Malignity art thou, O Indra, Lord of Might. Calling thee Master, Sovran Chief, we pay our reverence to thee.
48. Worship to thee whom all behold! Regard me, thou whom all regard,
49. With food, and fame, and vigour, with the splendour of a Brāhman's rank
50. We pay thee reverence calling thee strength, power, and might, and conquering force.
51. We pay thee reverence calling thee red power, the silvery expanse.
52. We pay thee reverence calling thee vast, wide, the good, the universe.
53. We pay thee reverence, calling thee extension, compass, width, and world.
54. We pay thee reverence, calling thee rich, opulent in this and that, with wealth unceasing and secure
55. Worship to thee whom all behold! Regard me, thou whom all regard.
56. With food, and fame, and vigour, with the splendour of a Brāhman's rank.
Sanskrit and transliteration
Sanskrit
2. रश्मिभिर् नभ आभृतं महेन्द्र एत्य् आवृतः ॥2॥ 3. स धाता स विधर्ता स वायुर् नभ उच्छ्रितम् ॥3॥ 4. सो ऽर्यमा स वरुणः स रुद्रः स महादेवः ॥4॥ 5. सो अग्निः स उ सूर्यः स उ एव महायमः ॥5॥ 6. तं वत्सा उप तिष्ठन्त्य् एकशीर्षाणो युता दश ॥6॥ 7. पश्चात् प्राञ्च आ तन्वन्ति यद् उदेति वि भासति ॥7॥ 8. तस्यैष मारुतो गणः स एति शिक्याकृतः ॥8॥ 9. रश्मिभिर् नभ आभृतं महेन्द्र एत्य् आवृतः ॥9॥ 10. तस्येमे नव कोशा विष्टम्भा नवधा हिताः ॥10॥ 11. स प्रजाभ्यो वि पश्यति यच् च प्राणति यच् च न ॥11॥ 12. तम् इदं निगतं सहः स एष एक एकवृद् एक एव ॥12॥ 13. एते अस्मिन् देवा एकवृतो भवन्ति ॥13॥ {15} 14. कीर्तिश् च यशश् चाम्भश् च नभश् च ब्राह्मणवर्चसं चान्नं चान्नाद्यं च ॥14॥ 15. य एतं देवम् एकवृतं वेद ॥15॥ 16. न द्वितीयो न तृतीयश् चतुर्थो नाप्य् उच्यते ॥16॥ 17. न पञ्चमो न षष्ठः सप्तमो नाप्य् उच्यते ॥17॥ 18. नाष्टमो न नवमो दशमो नाप्य् उच्यते ॥18॥ 19. स सर्वस्मै वि पश्यति यच् च प्राणति यच् च न ॥19॥ 20. तम् इदं निगतं सहः स एष एक एकवृद् एक एव ॥20॥ 21. सर्वे अस्मिन् देवा एकवृतो भवन्ति ॥21॥ {16} 22. ब्रह्म च तपश् च कीर्तिश् च यशश् चाम्भश् च नभश् च ब्राह्मणवर्चसं चान्नं चान्नाद्यं च ॥2॥ 23. भूतं च भव्यं च श्रद्धा च रुचिश् च स्वर्गश् च स्वधा च ॥23॥ 24. य एतं देवम् एकवृतं वेद ॥24॥ 25. स एव मृत्युः सो ऽमृतं सो ऽभ्वं स रक्षः ॥25॥ 26. स एति सविता स्वर् दिवस् पृष्ठे ऽवचाकशत् ॥1॥ स रुद्रो वसुवनिर् वसुदेये नमोवाके वषट्कारो ऽनु संहितः ॥26॥ 27. तस्येमे सर्वे यातव उप प्रशिषम् आसते ॥27॥ 28. तस्यामू सर्वा नक्षत्रा वशे चन्द्रमसा सह ॥28॥ {17} 29. स वा अह्नो ऽजायत तस्माद् अहर् अजायत ॥29॥ 30. स वै रात्र्या अजायत तस्माद् रात्रिर् अजायत ॥30॥ 31. स वा अन्तरिक्षाद् अजायत तस्माद् अन्तरिक्षम् अजायत ॥31॥ 32. स वै वायोर् अजायत तस्माद् वायुर् अजायत ॥32॥ 33. स वै दिवो ऽजायत तस्माद् द्यौर् अधि अजायत ॥33॥ 34. स वै दिग्भ्यो ऽजायत तस्माद् दिशो ऽजायन्त ॥34॥ 35. स वै भूमेर् अजायत तस्माद् भूमिर् अजायत ॥35॥ 36. स वा अग्नेर् अजायत तस्माद् अग्निर् अजायत ॥36॥ 37. स वा अद्भ्यो ऽजायत तस्माद् आपो ऽजायन्त ॥37॥ 38. स वा ऋग्भ्यो ऽजायत तस्माद् ऋचो ऽजायन्त ॥38॥ 39. स वै यज्ञाद् अजायत तस्माद् यज्ञो ऽजायत ॥39॥ 40. स यज्ञस् तस्य यज्ञः स यज्ञस्य शिरस् कृतम् ॥40॥ 41. स स्तनयति स वि द्योतते स उ अश्मानम् अस्यति ॥41॥ 42. पापाय वा भद्राय वा पुरुषायासुराय वा ॥42॥ 43. यद् वा कृणोष्य् ओषधीर् यद् वा वर्षसि भद्रया यद् वा जन्यम् अवीवृधः ॥43॥ 44. तावांस् ते मघवन् महिमोपो ते तन्वः शतम् ॥44॥ 45. उपो ते बध्वे बद्धानि यदि वासि न्यर्बुदम् ॥45॥ {18} 46. भूयान् इन्द्रो नमुराद् भूयान् इन्द्रासि मृत्युभ्यः ॥46॥ 47. भूयान् अरात्याः शच्याः पतिस् त्वम् इन्द्रासि विभूः प्रभूर् इति त्वोपास्महे वयम् ॥47॥ 48. नमस् ते अस्तु पश्यत पश्य मा पश्यत ॥48॥ 49. अन्नाद्येन यशसा तेजसा ब्राह्मणवर्चसेन ॥49॥ 50. अम्भो अमो महः सह इति त्वोपास्महे वयम् ॥50॥ 51. अम्भो अरुणं रजतं रजः सह इति त्वोपास्महे वयम् ॥51॥ {19} 52. उरुः पृथुः सुभूर् भुव इति त्वोपास्महे वयम् ॥52॥ 53. प्रथो वरो व्यचो लोक इति त्वोपास्महे वयम् ॥53॥ 54. भवद्वसुर् इदद्वसुः संयद्वसुर् आयद्वसुर् इति त्वोपास्महे वयम् ॥54॥ 55. नमस् ते अस्तु पश्यत पश्य मा पश्यत ॥55॥ 56. अन्नाद्येन यशसा तेजसा ब्राह्मणवर्चसेन ॥56॥ {20}
Transliteration
2. raśmibhir nabha ābhṛtaṃ mahendra ety āvṛtaḥ ||2|| 3. sa dhātā sa vidhartā sa vāyur nabha ucchritam ||3|| 4. so 'ryamā sa varuṇaḥ sa rudraḥ sa mahādevaḥ ||4|| 5. so agniḥ sa u sūryaḥ sa u eva mahāyamaḥ ||5|| 6. taṃ vatsā upa tiṣṭhanty ekaśīrṣāṇo yutā daśa ||6|| 7. paścāt prāñca ā tanvanti yad udeti vi bhāsati ||7|| 8. tasyaiṣa māruto gaṇaḥ sa eti śikyākṛtaḥ ||8|| 9. raśmibhir nabha ābhṛtaṃ mahendra ety āvṛtaḥ ||9|| 10. tasyeme nava kośā viṣṭambhā navadhā hitāḥ ||10|| 11. sa prajābhyo vi paśyati yac ca prāṇati yac ca na ||11|| 12. tam idaṃ nigataṃ sahaḥ sa eṣa eka ekavṛd eka eva ||12|| 13. ete asmin devā ekavṛto bhavanti ||13|| {15} 14. kīrtiś ca yaśaś cāmbhaś ca nabhaś ca brāhmaṇavarcasaṃ cānnaṃ cānnādyaṃ ca ||14|| 15. ya etaṃ devam ekavṛtaṃ veda ||15|| 16. na dvitīyo na tṛtīyaś caturtho nāpy ucyate ||16|| 17. na pañcamo na ṣaṣṭhaḥ saptamo nāpy ucyate ||17|| 18. nāṣṭamo na navamo daśamo nāpy ucyate ||18|| 19. sa sarvasmai vi paśyati yac ca prāṇati yac ca na ||19|| 20. tam idaṃ nigataṃ sahaḥ sa eṣa eka ekavṛd eka eva ||20|| 21. sarve asmin devā ekavṛto bhavanti ||21|| {16} 22. brahma ca tapaś ca kīrtiś ca yaśaś cāmbhaś ca nabhaś ca brāhmaṇavarcasaṃ cānnaṃ cānnādyaṃ ca ||2|| 23. bhūtaṃ ca bhavyaṃ ca śraddhā ca ruciś ca svargaś ca svadhā ca ||23|| 24. ya etaṃ devam ekavṛtaṃ veda ||24|| 25. sa eva mṛtyuḥ so 'mṛtaṃ so 'bhvaṃ sa rakṣaḥ ||25|| 26. sa eti savitā svar divas pṛṣṭhe 'vacākaśat ||1|| sa rudro vasuvanir vasudeye namovāke vaṣaṭkāro 'nu saṃhitaḥ ||26|| 27. tasyeme sarve yātava upa praśiṣam āsate ||27|| 28. tasyāmū sarvā nakṣatrā vaśe candramasā saha ||28|| {17} 29. sa vā ahno 'jāyata tasmād ahar ajāyata ||29|| 30. sa vai rātryā ajāyata tasmād rātrir ajāyata ||30|| 31. sa vā antarikṣād ajāyata tasmād antarikṣam ajāyata ||31|| 32. sa vai vāyor ajāyata tasmād vāyur ajāyata ||32|| 33. sa vai divo 'jāyata tasmād dyaur adhi ajāyata ||33|| 34. sa vai digbhyo 'jāyata tasmād diśo 'jāyanta ||34|| 35. sa vai bhūmer ajāyata tasmād bhūmir ajāyata ||35|| 36. sa vā agner ajāyata tasmād agnir ajāyata ||36|| 37. sa vā adbhyo 'jāyata tasmād āpo 'jāyanta ||37|| 38. sa vā ṛgbhyo 'jāyata tasmād ṛco 'jāyanta ||38|| 39. sa vai yajñād ajāyata tasmād yajño 'jāyata ||39|| 40. sa yajñas tasya yajñaḥ sa yajñasya śiras kṛtam ||40|| 41. sa stanayati sa vi dyotate sa u aśmānam asyati ||41|| 42. pāpāya vā bhadrāya vā puruṣāyāsurāya vā ||42|| 43. yad vā kṛṇoṣy oṣadhīr yad vā varṣasi bhadrayā yad vā janyam avīvṛdhaḥ ||43|| 44. tāvāṃs te maghavan mahimopo te tanvaḥ śatam ||44|| 45. upo te badhve baddhāni yadi vāsi nyarbudam ||45|| {18} 46. bhūyān indro namurād bhūyān indrāsi mṛtyubhyaḥ ||46|| 47. bhūyān arātyāḥ śacyāḥ patis tvam indrāsi vibhūḥ prabhūr iti tvopāsmahe vayam ||47|| 48. namas te astu paśyata paśya mā paśyata ||48|| 49. annādyena yaśasā tejasā brāhmaṇavarcasena ||49|| 50. ambho amo mahaḥ saha iti tvopāsmahe vayam ||50|| 51. ambho aruṇaṃ rajataṃ rajaḥ saha iti tvopāsmahe vayam ||51|| {19} 52. uruḥ pṛthuḥ subhūr bhuva iti tvopāsmahe vayam ||52|| 53. pratho varo vyaco loka iti tvopāsmahe vayam ||53|| 54. bhavadvasur idadvasuḥ saṃyadvasur āyadvasur iti tvopāsmahe vayam ||54|| 55. namas te astu paśyata paśya mā paśyata ||55|| 56. annādyena yaśasā tejasā brāhmaṇavarcasena ||56|| {20}
Unaccented IAST transliteration from GRETIL's Atharvaveda-Samhita, Shaunaka recension. Devanagari is generated from that IAST text.